بهرهوری یعنی درست انجام دادن کار درست.
درست انجام دادن کار را کارایی و کار درست انجام دادن را اثربخشی میگویند.درمقوله بهرهوری اولاً کاری که انجام میشود باید کار درستی باشد ثانیاً به بهترین نحو انجام شود.با تحقق این دو شرط میتوان اطمینان حاصل کرد که بهرهوری حاصل گردیده است. مقیاسهای بهرهوری عبارتست از بهرهوری جزیی،بهرهوری کل عوامل و بهرهوری کل
برای برنامه ریزی در راستای ارتقا بهرهوری باید بدانیم که از نظر سطح بهرهوری در کجا قرار داریم و به کجا میخواهیم برسیم.شاخصهای بهرهوری از دیدگاه خرد و کلان بر دو نوع میباشد:
این شاخصها عموماً با استفاده از مفاهیم اقتصاد کلان تعریف میشوند که از جمله میتوان شاخص بهرهوری سرمایه،بهرهوری کل عوامل،بهرهوری مواد،بهرهوری انرژی و... را نام برد.در اکثر این شاخصها،صورت کسر ارزش افزوده یا ستانده و مخرج آن یک یا مجموع چند نهاده میباشد.
ارزش افزوده:
ارزش افزوده ناخالص:ارزش ستانده منهای ارزش مصرف واسطه
ارزش افزوده خالص:ارزش افزوده ناخالص منهای مصرف سرمایه ثابت
ارزش ستانده:ستانده کالاها و خدماتی است که در یک واحد تولیدی تولید شده و برای استفاده در خارج از آن واحد در دسترس قرار میگیرد
انواع شاخصهای بهرهوری عمومی:
این شاخصها به دو دسته تقسیم م شوند:
۲-شاخصهای بهرهوری جزیی:این شاخصها از تقسیم ارزش افزوده بر یک مقدار نهاده معین بدست میآید که اهم آنها به شرح زیر است:
شاخص بهرهوری نیروی کار:این شاخص از تقسیم ارزش افزوده بر تعداد کل کارکنان بدست میآید
شاخص بهرهوری سرمایه:این شاخص از تقسیم ارزش افزوده بر ارزش موجودی سرمایه ثابت بدست میآید.
شاخص بهرهوری هزینه کارکنان:این شاخص از تقسیم ارزش افزوده برجبران خدمات کارکنان بدست میآید.
شاخص بهرهوری انرژی(فیزیکی):این شاخص از تقسیم ارزش افزوده بر مقدار انرژی مصرف شده بدست میآید.
شاخص بهرهوری انرژی(ارزشی):این شاخص از تفسیم ارزش افزوده بر هزینه انرژی مصرف شده بدست میآید.
شاخصهای کلی بهرهوری:
شاخص بهرهوری کل:این شاخص از طریق ارزش ستانده به ارزش نهاده حاصل میشود.
شاخص بهرهوری کل عوامل:رشد تولید ناخالص داخلی در سطح ملی یا ارزش افزوده در هر یک از بخشهای اقتصاداز طریق دو منبع افزایش نهادهها(نیروی کار و سرمایه)وبهبود ساختارها(ماشینآلات تولید و تجهیزات نیرو،بهبود کیفیت نیروی انسانی و مدیریت) حاصل می شود.